مرکز تخصصی ترک گناه

شیطان شناسی – قسمت (1)

  • تعریف واژه شیطان

واژه «شَیْطان» در فرهنگ عرب، به هر سرکش و حق‌ستیزی خواه انسان، خواه حیوان و یا جِنّ اطلاق می‌شود؛ به همین جهت در قرآن شریف «شیاطین‌الجنّ والانس» آمده است.
واژه «رَجیم» بر وزن «فَعیل» از «رَجَمَ» به مفهوم «دورشده» است.
پناه بردن به خدا یا «اِسْتِعاذَة» از شرّ شیطان

«فَاِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجیمِ.»(1)
و هنگامی که قرآن می‌خوانی، از شرّ شیطان رانده شده به خدا پناه ببر.

همه تلاوت کنندگان و قاریان مشهور برآنند که پیش از «بِسْمِ‌اللّه‌ِالرَّحْمنِ الرَّحیمِ»، «اِسْتِعاذَة» یا «پناه‌بردن به خدا» زیبنده است؛ امّا در ویژگیهای آن، دیدگاهها گوناگون است:

1. برخی چون ابن کثیر، عاصم و ابوعمرو، اینگونه پناه‌بردن را پسندیده‌اند: «اعوذ باللّه من‌الشّیطان‌الرّجیم».
2. امّا نافع، کسایی و ابن‌عامر، این عبارت را ترجیح داده‌اند: « اعُوذ باللّه من الشّیطان الرّجیم انّه هو السّمیع البصیر».
3. و حمزه، این عبارت را پیشنهاد کرده است: «نَسْتَعیذُ بِاللّه‌ِ السَّمیعِ الْعَلیمِ مِنَ الشَّیْطانِ الرّجیم».

واژه «اَعُوذُ» به معنای «پناه می‌برم» و «اِسْتِعاذَة» به‌معنای «پناه‌بردن» است.
معنای جملاتی که به عنوان استعاذه ترسیم شد، این است که: من از شرارت و وسوسه‌های شیطان رانده‌شده و دور از رحمت خدا، به آفریدگار توانای هستی پناه می‌برم؛ به خدایی که همه شنیدنیها را می‌شنود و همه دانستنیها را می‌داند و بر تمامی امور دانا است.
خداوند دستور می‌دهد که از شرارت شیطان به او پناه بریم؛ چرا که هیچ انسانی از وسوسه‌های گمراهگرانه آن موجود پلید برکنار نیست. (2)

  • مقصود از « شیطان » در قرآن چیست ؟

کلمه « شیطان » از ماده « شَطَنَ » گرفته شده و « شاطِن » به معنی خبیث و پست آمده است و شَیْطان به موجود سرکش و متمرّد اطلاق می‌شود ، اعمّ از انسان و یا جنّ و یا جنبندگان دیگر و به معنی روح شریر و دور از حقّ نیز آمده است که در حقیقت همه این‌ها به یک قدر مشترک ، بازگشت می‌کنند .

شیطان
باید دانست که « شیطان » اسم عام ( اسم جنس ) است ، در حالی که « ابلیس » اسم خاصّ ( علم ) می‌باشد و به عبارت دیگر « شیطان » ، به هر موجود موذی و منحرف‌کننده و طاغی و سرکش ، خواه انسانی یا غیر انسانی می‌گویند و ابلیس نام آن شیطان است که آدم را فریب داد و اکنون هم با لشکر و جنود خود در کمین آدمیان است .

 

از موارد استعمال این کلمه در قرآن ، نیز برمی‌آیدکه شیطان ، به موجود موذی و مضرّ گفته می‌شود ، موجودی که از راه راست برکنار بوده و درصدد آزار دیگران است ، موجودی که سعی می‌کند ایجاد دودستگی نماید و اختلاف و فساد به راه اندازد ، چنان‌که در آیه 91 سوره مائده می‌خوانیم : « اِنَّما یُریدُ الشَّیْطانُ اَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ … : شیطان می‌خواهد بین شما ، دشمنی و بغض و کینه ایجاد کند … » .

با توجّه به این که کلمه «یُریدُ» فعل مضارع است و دلالت بر استمرار دارد، حاکی از این معنی است که این اراده، اراده همیشگی شیطان است.

و از طرفی می‌بینیم که در قرآن نیز شیطان به موجود خاصّی اطلاق نشده ، بلکه حتّی به انسان‌های شرور و مفسد نیز اطلاق گردیده است ، آن‌جا که می‌خوانیم : « وَکَذلِکَ جَعَلْنا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوّا شَیاطینَ الاِْنْسِ وَ الْجِنِّ : بدین‌گونه ما برای هر پیامبری دشمنی از شیطان‌های انسانی و یا جنّ قرار دادیم » ( 112 / انعام ) .
و این‌که به ابلیس هم شیطان اطلاق شده ، به‌خاطر فساد و شرارتی است که در او وجود دارد .
علاوه بر این‌ها، گاهی کلمه شیطان، بر «میکروب‌ها» نیز اطلاق شده :
به عنوان نمونه ، امیر مؤمنان می‌فرماید : « لا تَشْرَبُوا الْماءَ مِنْ ثُلْمَةِ الاِْناءِ وَ لا مِنْ عُرْوَتِه ، فَاِنَّ الشَّیْطانَ یَقْعُدُ عَلَی الْعُرْوَةِ وَ الثُّلْمَةِ :
از قسمت شکسته و طرف دستگیره ظرف ، آب نخورید ، زیرا شیطان ، بر روی دستگیره و قسمت شکسته‌شده ظرف                 می‌نشیند » .3

و نیز امام صادق می‌فرماید : « وَ لا یُشْرَبُ مِنْ اُذُنِ الْکُوزِ وَ لا مِنْ کَسْرِه اِنْ کانَ فیهِ فَاِنَّهُ مَشْرَبُ الشَّیاطینِ : از دستگیره و قسمت‌شکسته کوزه آب‌مخورید که جایگاه آشامیدن شیطان‌ها است » 4
از قول پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌خوانیم : « موهای شارب ( سبیل ) خویش را بلند مگذارید ، زیرا شیطان ، آن را محیط امن برای زندگی خویش قرار می‌دهد و در آن‌جا پنهان می‌گردد » .(5)

به‌این ترتیب روشن‌شدکه یکی‌از معانی شیطان، میکروب‌های زیان‌بخش و مضرّ است .
ولی بدیهی‌است، منظوراین نیست که شیطان در همه‌جا به این معنی باشد ، بلکه منظور این است که ؛ شیطان ، معانی مختلفی دارد که یکی از مصداق‌های روشن آن ، « ابلیس » و لشکریان و اعوان او است و مصداق دیگر آن ، انسان‌های مفسد و منحرف‌کننده و احیانا در پاره‌ای از موارد ، به معنی میکروب‌های موذی آمده است .

دانلود مستند ارتش شیطان

 

شیطان شناسی قسمت دوم
شیطان شناسی قسمت سوم
شیطان شناسی قسمت چهارم
شیطان شناسی قسمت پنجم

منابع:

1- 97 / نَحْل.
2 -تفسیر بیان 30 جلدی، دکتر محمد بیستونی، انتشارات فراهانی، جلد 1 صفحه 70 تا 72 .
3- « کافی » ، جلد 6 ، کتاب الاَْطْعِمَةِ وَ الاَْشْرِبَةِ ، باب الاَوانی .
4- « کافی » ، جلد 6 ، کتاب الاَطْعِمَةِ وَ الاَْشْرِبَةِ ، باب الاَوانی .
5-« کافی » ، جلد 6 ، کتاب الاَطْعِمَةِ وَ الاَْشْرِبَةِ ، باب الاَوانی.


برگرفته از کتاب :
شیطان شناسی از دیدگاه قرآن کریم – محمد بیستونی


دانلود کتاب شیطان شناسی از دیدگاه قرآن کریم

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.